Multipl skleroz hastalarında kognisyonun sanal gerçeklik ve talamus hacmi ile değerlendirilmesi

SANİYE KARABUDAK

Multipl skleroz hastalarında kognisyonun sanal gerçeklik ve talamus hacmi ile değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SANİYE KARABUDAK

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Zeliha Matur

Özet:

Özet

Giriş ve Amaç: Merkezi sinir sistemini etkileyen kronik, enflamatuvar, demiyelinizan bir hastalık olan Multipl Skleroz (MS), renkli semptomatoloji arasında silik kalan bilişsel bozukluklara da neden olur. Bilişsel işlevlerin hastalığın erken dönemlerinden itibaren sinsice geliştiği gösterilmiştir. Bilgi işlem hızı, öğrenme ve bellek, görsel-mekânsal ve yürütücü işlevlerde bozulmanın sık görüldüğü, dil işlevleri ve zekânın görece korunduğu bir profil görülür. Bu çalışmada, erken evre Relapsing-Remitting MS (RRMS) hastalarında bilişsel işlevlerin sanal gerçeklik (SG) tabanlı bir değerlendirme yöntemi ile ölçülmesi ve bu kognitif performansın talamus hacmi ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya, 2017 McDonald kriterlerine göre RRMS tanısı almış 32 hasta ve yaş-cinsiyet açısından eşleştirilmiş 34 sağlıklı kontrol katılmıştır. Katılımcılara SG tabanlı bir test bataryası uygulanarak dikkat, bilgi işleme hızı ve çalışma belleğini temsil eden üç ayrı z-puanlı kompozit skor hesaplanmıştır. Ayrıca Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği'nin Türkçe versiyonu (MoCA-TR), Multipl Skleroz Fonksiyonel Kompozit Skoru (MSFC), Sembol Sayı Modaliteler Testi (SDMT) ve Aralıklı Sesli Seri Toplama Testi (PASAT) gibi klasik nöropsikolojik testler uygulanmış; tüm katılımcıların beyin manyetik rezonans görüntüleme (MRG) verilerinden talamus hacmi ölçülmüştür. Veriler SPSS 27.0 ile analiz edilmiş, grup karşılaştırmaları ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: SG testinden elde edilen dikkat, bilgi işleme hızı ve toplam kognitif skorlar hasta grubunda anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (tümü için p<0.001). SG toplam kognitif skoru ile MoCA-TR, MSFC, SDMT ve PASAT testleri arasında orta-yüksek düzeyde pozitif korelasyonlar saptanmıştır (r=0.488–0.575, p<0.01). Ayrıca SG toplam kognitif skorları ve çalışma belleği alt boyutu ile talamus hacmi arasında anlamlı pozitif korelasyonlar gözlenmiştir (sırasıyla r=0.444 ve r=0.46). Sonuç: Sonuçlar, SG testlerinin klasik bilişsel değerlendirme araçlarıyla tutarlı ölçümler sunduğunu ve talamus hacmi ile ilişkili olabildiğini göstermektedir. Bu yönleriyle SG tabanlı yaklaşımlar, MS'in erken döneminde bilişsel işlevlerin değerlendirilmesinde tamamlayıcı bir araç olarak potansiyel taşımaktadır. Ancak, yöntemin farklı kognitif alanlar ve görevler üzerinden genişletilerek değerlendirilmesi için ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Multipl Skleroz, Kognisyon, Sanal Gerçeklik, Talamus Hacmi, Bilişsel Değerlendirme

Summary

Introduction: Multiple Sclerosis (MS), a chronic, inflammatory, and demyelinating disease affecting the central nervous system, may also lead to cognitive impairments that often remain overshadowed by more prominent clinical symptoms. It has been shown that cognitive dysfunctions may develop insidiously from the early stages of the disease. A typical cognitive profile in MS is characterized by frequent impairments in information processing speed, learning and memory, visuospatial and executive functions, while language and general intelligence tend to be relatively preserved. This study aimed to assess cognitive functions in patients with early-stage Relapsing-Remitting MS (RRMS) using a virtual reality (VR)-based evaluation method and to examine the relationship between cognitive performance and thalamic volume. Materials and Methods: This cross-sectional study included 32 RRMS patients diagnosed according to the 2017 McDonald criteria and 34 age- and sex-matched healthy controls. Participants underwent a VR-based cognitive test battery, and three separate z-scored composite scores were calculated to represent attention, information processing speed, and working memory. Additionally, classical neuropsychological tests were administered, including the Turkish version of the Montreal Cognitive Assessment (MoCA-TR), the Multiple Sclerosis Functional Composite (MSFC), the Symbol Digit Modalities Test (SDMT), and the Paced Auditory Serial Addition Test (PASAT). Thalamic volumes were measured using brain magnetic resonance imaging (MRI). Data were analyzed using SPSS 27.0, with group comparisons and correlation analyses performed. Results: Scores for attention, information processing speed, and total cognitive scores obtained from the VR test battery were significantly lower in the patient group compared to controls (all p<0.001). The total VR cognitive score showed moderate- to-strong positive correlations with MoCA-TR, MSFC, SDMT, and PASAT (r=0.488–0.575, p<0.01). Additionally, significant positive correlations were observed between total VR cognitive scores and thalamic volume, as well as between the working memory subscore and thalamic volume (r=0.444 and r=0.46, respectively). Conclusion: The findings indicate that VR-based cognitive assessments yield results consistent with classical cognitive evaluation tools and may be associated with thalamic volume. These features suggest that VR-based approaches hold potential as complementary tools for evaluating cognitive function in early-stage MS. However, further studies are needed to explore their applicability across different cognitive domains and task designs.

Keywords: Multipl Sclerosis, Cognition, Virtual Reality, Thalamic Volume, Cognitive Assessmentf