Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE NUR BALCI YAPALAK
Danışman: Bedia Özyıldırım
Özet:
Giriş ve Amaç: Doğumda beklenen yaşam süresi Türkiye’de de dünyada olduğu gibi artmaktadır. Ancak yaşam süresinin uzaması kadar, yaşamın sağlıklı bir şekilde geçirilmesi de önem taşımaktadır. İleri yaşlarda kişilerin en çok maruz kaldıkları sağlık sorunu ise bulaşıcı olmayan hastalıklardır. Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ise kişilerin sağlıklı alışkanlıklar geliştirmeleriyle mümkündür. Çalışmanın amacı huzurevinde kalan yaşlıların sağlıklı yaşam davranış durumlarını tespit etmektir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel olarak planlanan araştırma İstanbul Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne bağlı 9 huzurevinden çalışmamızın yapılmasına izin veren 5’inde (Prof. Dr. Fahrettin Kerim- Nilüfer Gökay, Beylikdüzü, İzzet Baysal ve Kartal Maltepe Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri ile Zeytinburnu Semiha Şakir Huzurevi) yapılmıştır. Kurumlarda özel bakım hizmeti alan ya da normal bakım hizmeti alıp unutkanlığı, uzuv kaybı, duyma veya konuşma problemi olan kişiler çalışmaya dahil edilmemiştir.
%80 güç ve %5 hata payı ile yapılan güç analizinde çalışmaya toplam 120 kişinin dahil edilmesi gerektiği bulunmuştur. Her huzurevi bir küme olarak kabul edilmiş, her kümeden normal bakım hizmeti alan kişi sayısı ile orantılı sayıda kişi ile görüşülmüştür. Görüşülen kişiler ortak alanda bulunup, çalışmaya katılmayı kabul eden yaşlılardan oluşmuştur. Katılımcılara sosyo-demografik bilgiler, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBD-II) ve Nottingham Sağlık Profili Ölçeğinin (NSP) ilk bölümü olmak üzere 3 kısımdan oluşan anket uygulanmıştır. Çalışma için Bezmialem Vakıf Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulundan 30.07.2019 tarihli 15/286 karar nolu etik kurul izni alınmıştır.
Bulgular: 120 katılımcının %40’ı (n=48) kadındı, yaş ortalamaları ise 75,8±7,8 yıldı. %14,3’ü (n=17) hiç okula gitmemiş, %42,9’u (n=51) lise ve üzeri eğitim almıştır. %16’sı (n=19) evli, %68,9’u (n=82) duldur. %85,8’inin (n=103) en az bir kronik hastalığı bulunmakta, %29,5’si (n=33) sigara içmektedir.
Katılımcılar SYBD-II’nin alt boyutlarından soru başına aldıkları en yüksek puanları sırasıyla manevi gelişim ve stres yönetiminden, en düşük puanları ise sırasıyla sağlık sorumluluğu ve fiziksel aktiviteden almıştır. Sağlık sorumluluğu kadınlarda erkeklere göre (p<0,001), eşi vefat edenlerde eşinden boşananlara göre (p=0,036), en az bir kronik hastalığı olanlarda olmayanlara göre (p=0,003) daha iyi bulunmuştur. Eğitimin arttıkça manevi gelişim ve toplam SYBD-II puanının arttığı görülmüştür (sırasıyla r=0,476 ve 0,228). Çocuğu olanların olmayanlara göre (p=0,045), kronik hastalığı olmayanların olanlara göre (p=0,006) fiziksel olarak daha aktif oldukları bulunmuştur.
Katılımcılar arasında NSP’de en iyi durumda olan alt gruplar sırasıyla ağrı, enerji ve duygusal reaksiyonlar, en kötü durumda olanlar ise sırasıyla uyku, sosyal izolasyon ve fiziksel aktivitedir. Erkeklerin kadınlara göre fiziksel olarak daha aktif (p=0,037), hayatının çoğunu İstanbul’da geçirmeyenlerin İstanbul’da geçirenlere göre (p=0,047) sosyal olarak daha izole oldukları görülmüştür. Yaş arttıkça kişilerin ağrı, fiziksel aktivite ve enerji profillerinin kötüleştiği bulunmuştur (sırasıyla r=0,307, 0,230, 0,217). Kronik hastalığı olanların olmayanlara göre ağrı ve fiziksel aktivite profillerinin daha kötü olduğu görülmüştür (sırasıyla p=0,009, 0,002). Huzurevinde kalış süresi arttıkça da kişilerin uykularının iyileştiği görülmüştür (r=-0,211).
Sonuç: Kullanılan ölçeklerde sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite, uyku gibi alışkanlıkları değerlendiren alt grupların puanları, kişileri duygusal yönden değerlendiren alt gruplardan daha kötü bulunmuştur. Sigara içimi ise kişilerin %30’unda halen devam etmektedir. Huzurevi yaşlılarının alışkanlıklarını daha sağlıklı hale getirmek için daha çok ve farklı müdahaleye ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Yaşlı sağlığı, huzurevi, sağlıklı yaşam davranışları