Akademik Veri Yönetim Sistemi
12. ULUSLARARASI İSTANBUL BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR KONGRELERİ, Ankara, Türkiye, 21 - 23 Ocak 2023, ss.120-129, (Tam Metin Bildiri)
BAŞARILI EMZİRME SÜRECİNİ DESTEKLEYİCİ
YÖNTEM; HİPNOEMZİRME
Derya Yavuz1*, Öğr. Gör. Merve Meşedüzü2, Merve Çakmak3, Senanur Köse4, Rabia
Aytekin5, Sevilay Tosun6, Şevval Bingül7
ORCID CODE: 0000-0001-9987-0302
*1Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü İstanbul, TÜRKİYE. 2Bezmialem Vakıf
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü İstanbul, TÜRKİYE. 3Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık
Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü İstanbul, TÜRKİYE.
4Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü İstanbul, TÜRKİYE.
5Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü İstanbul, TÜRKİYE. 6Bezmialem Vakıf
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü İstanbul, TÜRKİYE. 7Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık
Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü İstanbul, TÜRKİYE.
ÖZET
Anne bebek arasındaki bağın güçlenmesinde faktörlerin en önemlisi emzirmedir. İlk 6 ay boyunca
bebeğin beslenmesi yalnızca anne sütü ile sağlanmalıdır. Anne sütü taze, sindirimi kolay ve temiz
olmasıyla birlikte ulaşılması basit ve ucuzdur. Doğum sonrası anne fizyolojik açıdan emzirmeye
hazırdır, başta stres olmak üzere anneden ya da bebekten kaynaklı birçok faktör anne sütünün salınımını
engelleyerek, bebeklerin yeterli beslenememesine sebep olmaktadır. Emzirme sorunlarının giderilmesi
ve emzirmede başarı oranını arttırmak için masaj, yoga, sağma, aromaterapi, sıcak uygulama,
akupunktur ve akupresurre, hipnoemzirme gibi emzirmeyi destekleyici yöntemler kullanılmaktadır.
Bu bildirinin amacı annelerin emzirme sürecinde başarılı olmaları için Hipnoemzirme konusunu
incelemektir.
Hipnoz ilk kez 1841 yılında “bir noktayı sabitleme” olarak ifade edilmiştir. Hipnoz öze dönüş
içsel bir yolculuktur. Annelerin emzirmeye odaklanmasını sağlayarak, motive edici ve emzirmeyi
destekleyici olumlamalar kullanarak, süt üretimini artırmaya ve stresi azaltmaya yardımcı
olmaktadır. Ayrıca emzirme esnasında annenin gevşemesini sağlar, kaygılardan uzak kalmasını ve
sakinleşmesini sağlayarak hipofiz tarafından oksitosin ve prolaktin hormonunun salınımında da
artış meydana getirir. Sonuç olarak literatürde yer alan çalışmalar incelendiğinde hipnoemzirme
yönteminin emzirme sürecini olumlu yönde etkilediği görülmektedir. Bu yöntemin emzirmeyi
destekleyen hemşireler tarafından öğrenilmesi, uygulanması ve bu konu da araştırmalar yapılması
önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hipnoemzirme, emzirme, hipnoz, destekleyici yöntemler
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
121
METHOD TO SUPPORT THE SUCCESSFUL BREASTFEEDING PROCESS;
HYPNOBREASTING
ABSTRACT
The most important factor in strengthening the bond between mother and baby is breastfeeding.
During the first 6 months, the baby should be fed only with breast milk. Breast milk is fresh, easy to
digest and clean, and easy to access and inexpensive. After the birth, the mother is physiologically
ready to breastfeed, many factors originating from the mother or the baby, especially stress, prevent the
release of breast milk, causing the babies to not be fed adequately. Breastfeeding supportive methods
such as massage, yoga, milking, aromatherapy, hot application, acupuncture and acupressure, hypnobreastfeeding
are used to eliminate breastfeeding problems and increase the success rate in breastfeeding.
The purpose of this paper is to examine the subject of hypno-breastfeeding for mothers to be successful
in the breastfeeding process.
Hypnosis was first expressed in 1841 as “fixing a point”. Hypnosis is an inner journey back to the
self. By enabling mothers to focus on breastfeeding, it helps to increase milk production and reduce
stress by using motivating and supporting breastfeeding affirmations. In addition, it helps the mother
to relax during breastfeeding, keeps her away from worries and calms down, and increases the release
of oxytocin and prolactin hormones by the pituitary. As a result, when the studies in the literature are
examined, it is seen that the hypno-breastfeeding method affects the breastfeeding process positively.
It is recommended that this method be learned and applied by nurses who support breastfeeding, and
researches should be conducted on this subject.
Keywords: Hypnobreastıng, lactation, hypnosis, Supporting methods
BAŞARILI EMZİRME SÜRECİNİ DESTEKLEYİCİ YÖNTEM;
HİPNOEMZİRME
Anne ile bebek arasındaki bağın güçlenmesini sağlayan en önemli faktör beslenmedir. İlk 6 ay
boyunca bebeğin beslenmesi ve gelişmesinde rol oynayan, aralarındaki bağın güçlenmesine katkı
sunarak anne ile bebek iletişiminin başlamasını sağlayan beslenme çeşidi ise emzirmedir. (Kızılkaya
Beji, 2020). Yenidoğan yaşamının ilk aylarında tüm besin ve enerjiyi anne sütünden sağlamaktadır bu
sebeple anne sütü bebekler için ilk doğal besin kaynağıdır (WHO, 2014). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)
ve Birleşmiş Milletler Uluslararası Çocuklara Acil Yardım Fonu (UNICEF), anne sütüyle beslenmenin
iki yaşına kadar devam etmesini ve ilk 6 ay boyunca sadece anne sütü ile yenidoğanın beslenmesinin
sağlanmasını önermekledir (UNICEF, 2019). Anne sütü her zaman taze olması, sindirimi kolay olması
ve temiz olmasıyla bebek için hazır bir besin olmasıyla ulaşılması ucuz ve basit bir yöntemdir. Her
memelinin yavruları için en ideal besin kendi annesinin sütüdür. Bebeğin büyüme ve gelişmesine
anne sütünün katkıları çoktur. Örneğin; alıcı ve belirtici dil ve motor gelişimini desteklemesi, çene
ve diş gelişimini iyi yönde etkilemesi ve dikkat eksikliği ve otizm gibi nörogelişimsel hastalıklardan
korunmasını sağlamaktadır (Gökçay ve Beyazova, 2017).
Alternatif emzirme yöntemlerinden biri olan hipnoemzirme, hipnoz ile emzirmenin birleşmesi
üzerine kurulmuş bir kombinasyondur (Varışoğlu ve Satılmış. 2019).
Hipnoz; bireyin fiziksel ve psikolojik şikayetlerini azaltmak için kullanılan çok eski zamanlardan
günümüze kadar gelen bir terapi yöntemidir (Sari, Salimo ve Budihastuti, 2017, Varışoğlu ve Satılmış,
2019). Yunancadan köken alan hipnoz sözcüğü, psikolojiye göre, telkine yatkınlık gösteren bir tür
yapay uyku veya uyku-uyanıklık arası haldir. DSÖ ise hipnozu alternatif tedavi yöntemi olarak kabul
etmiştir. Böylece, Dünya Sağlık Örgütü bu alanda, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp ile ilgili bir strateji
güncellemiştir. “Dünya Sağlık Örgütü Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Stratejisi: 2014-2023” kitapçığını
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
122
yayınlamıştır. (Sari vd., 2017). Günümüze ulaşana kadar hipnoz, daha çeşitli alanlara ulaşmış daha
farklı yöntemlerin oluşmasına neden olmuştur. Birçok alanda kullanılan hipnoz, gebelik, doğum ve
doğum sonu dönemlerde de kullanılmakta, kadınların yaşadıkları fiziksel ve psikolojik semptomlar için
faydalı olduğu kanıtlanmıştır. Gebelikte hiperemezis gravidarum semptomlarını, doğum anında ağrıyı
ve doğumdan sonra pospartum dönemde lohusaların yaşadığı depresyonu azaltmak için kullanılması
Hipnozun gebelikte önemli bir yeri olduğunun göstergesidir (Beevi, Low ve Hassan, 2016).
Hipnoz biliminin 1890 yılından itibaren tıp alanında kullanılmaya başlanmasıyla Dr. Grantley Dick
Read, hipnozu ebelik becerileri ile birleştirerek ‘’ korkusuz doğum’’ adıyla uygulamıştır. Bunu takip
ederek Marie F. Mongan ilk hypno-doğum uygulamasını gerçekleştirmiştir ( Kuswandi ve Aprilla,
2009). Hipnozun tıp dünyasında bu örnekler gibi birçok yerde kullanılması ve birçok alanda etkileşim
sağlaması üzerine emzirme üzerinde de çalışmalar başlamıştır. Böylece hipnoemzirme de ortaya
çıkmıştır (Varışoğlu ve Satılmış, 2019).
Hipnoemzirme felsefesinin temelinde annenin emzirme boyunca şuuraltını pozitif etkilemek
için rahatlama, düşler kurma ve hafızada bilgileri görsele dönüştürme yöntemlerinden faydalanılır
(Sembiring, 2017).
Olumlama yöntemi, olumsuz huyları düzeltmek, kişiye zararlı fikir ve görüşleri farklılaştırmak
nedeniyle farklı olması istenilen huylara ters yönlü ve olumlu deyiş kullanılması ile yapılan bir yöntem
çeşididir ( Özcan Yüce, Atik, Karatepe, Erdoğan ve Albayrak Coşar, 2017). Olumlamaların etkili
olabilmesi için hem hipnotik durumun yaratılması hem de bireye verilen telkinlerin kabul etmesi gerekir
(Fata ve Aluş Tokat, 2017).
Hipnoemzirmede en etkili aşamalardan biri olumlamalardır. Kadın gevşeme aşamasını geçtikten
sonra vücudu tam gevşedikten sonra olumlamalar söylenir. Bunun amacı; anneye emzirmenin çok kolay,
eğlenceli bir faaliyet haline getirmesini sağlamaktır.
Hipnoemzirmede Örnek Olumlamalar
• Süt salınımın bebeğin için çok iyi.
• Sen mükemmel bir annesin.
• Sen ve bebeğin mükemmel emzirme sürecine girdiniz.
• Bebeğine karşı çok naziksin.
• Kendine karşı çok naziksin.
• Göğüslerin mükemmel.
Olumlamalar sayesinde hipnoemzirmede uzmanlaşmış kişiler tarafından yönlendirilen anne, emzirme
hakkında olumlama sürecine gider ve etkili bir emzirme aşaması yaşanır (Özcan Yüce vd., 2017).
Gevşeme yöntemi: Zihnin düşüncelerden arındırılıp durgunlaşmasını sağlamak için kullanılır.
Yöntemin amacı, kişinin vücudundaki stresin sonucu olan fazla fizyolojik uyarılma ile mental tesiri
olabildiğince minimuma indirmek ve kişide refah sağlamaktır (Ölçer ve Oskay, 2015). Gevşeme anında
okunan yazının içeriğinde bireyi gevşemesi için teşvik edecek olumlamalar gereklidir. Gevşeme süresi
en az 20 dakika olarak belirlenmiştir (Mete vd., 2015).
Zihnin rahatlaması; Sessiz bir ortamda, gözler kapalı olacak şekilde, birkaç dakika boyunca derin
ve yavaş olacak şekilde düzenli nefes alıp vererek odaklanılır ve zihin boşaltılır. Vücuttaki tüm kasların
gevşetilmesi sağlanır ve bu hissedilmeye çalışılır. Zihinin tam sakin olduğundan emin olunduktan sonra
hipnoemzirme seansı yapılır (Nurinda, 2010).
Hayal Etme yöntemi; Birey kendisini huzurlu, stresten uzak ve fizyolojik olarak rahat hissettiği an,
mekân ve zamanda düşlemelidir. Kişinin stresle başa çıkabilmek için tasavvur kullanarak belleğinde
resimler oluşturduğu bu yöntemde hedef kişiyi bulunmayı istemediği ortamdan zihinsel olarak ayırıp,
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
123
bunalımını yatıştırarak ruhsal ve bedensel rahatlamayı elde etmektir (Ölçer ve Oskay, 2015; Mete vd.,
2015).
Görselleştirme; Bireyin bilinç altında oluşturduğu tabloya isterse koku, tepki koyabilmesidir (Fata
ve Aluş Tokat, 2017; Mete vd., 2015).
Hipnoemzirme ile bilinçaltına olumlu mesajların yerleşmesini sağlar ve olumsuz mesajların da
bilinçaltına yerleşmesini engeller. Hipnoemzirme uygulamadan önce bilinçaltına daha önceden yerleşmiş
negatif mesajlar varsa da hipnoemzirme ile bu mesajlar çıkarılır yerine terapötik mesajlar yerleştirilir.
Bilinçaltı bir konu hakkında aynı anda tek bir mesajı sağlar ve ona odaklanır (Erciyas ve Sevil, 2021).
Hipnoemzirme yönteminde başarısız olacağım sütüm gelmiyor, sütüm kesildi, önceleri de hep böyleydi
gibi olumsuz cümleler kullanmak yerine üretken, verimli, sütüm çok fazla, sütüm bebeğime iyi geliyor,
sütüm bol gibi pozitif cümleler yer alır (Luna Lactation, 2011; Medela, 2021).Bu tedavi kombinasyonu
ile emzirmeye engel olan nedenler ortadan kaldırıldığı gibi anne sütünün arttırılmasına da katkı sağlar
(Masruroh ve Andriani, 2018).
Hipnoemzirmenin avantajları
• Hipnoemzirme nonfarmakolojik bir yöntem olduğu için düşük maliyetlidir ve güvenilir bir
uygulamadır (Erciyas ve Sevil, 2021).
• Hipnoemzirme tekniği uygulanırken anneye olumlamalar yapmak annenin motivasyonunu
arttırarak anne sütünü arttırır ve annenin hipnoemzirme konusunda başarılı olmasını sağlar
(Ningsih ve Lestari, 2019).
• Basit bir yöntem olduğu için kolaylıkla uygulanabilir (Erciyas ve Sevil, 2021).
• Emzirme motivasyonunu arttırmaktadır (Erciyas ve Sevil, 2021).
• Hipnoemzirme uygulanan kişiler emzirme motivasyonu kazandıkları için anne sütünün kalitesi
için beslenmelerine dikkat ettikleri görülmüştür (Indriyani, 2016).
TARTIŞMA VE SONUÇ
Çalışmalar incelendiğinde doğum sonrası annenin rahatlık, sakinlik hissi ve motivasyon düzeyinin,
anne sütünün salınmasını büyük ölçüde etkilediği görülmektedir (Astuti, Windayanti ve Sofiyanti, 2020).
Annelerin motivasyon düzeylerinin arttığı ve rahatlamalarının sağlandığı, emzirme öz yeterliliklerinin
arttığı hipnoemzirme yönteminin anneyi emzirmeye teşvik edici ve süt üretimini arttırıcı etkisi olduğu
sonucuna varılmaktadır (Hanum, Ritonga, Pratiwi, Wati ve Ningsih, 2021; Ningsih ve Lestari, 2019).
Endonezya’da yapılan çalışmalarda hipnoemzirmenin anne sütü üretimi miktarına etkisi araştırılmıştır
(Hutabarat ve Sihombing, 2021). Hipnoemzirme yöntemiyle annelerin gevşemeleri ve rahatlamaları
sağlanmış, görüşmeler yapılarak ve olumlamalar içeren mp3 ve CD’ler dinletilerek (Hanung ve Yuliana,
2020) anne sütü miktarının artması sağlanmıştır (Aini vd., 2017). Hipnoemzirmenin süt üretimini
ve emzirmeyi artırmak için oksitosin masajıyla kombine bir şekilde uygulandığı çalışmalarda; ses
terapisti/ hipnozcunun talimatlarının müzik eşliğinde kaydedilip dinlendiği (Ningsih ve Lestari, 2019),
hipnoterapist rehberliğinde 4 gün boyunca günde 2 kere sabah ve öğleden sonra olmak üzere 20-30
dakika uygulama (Dini vd., 2017) yöntemlerini kullanmışlardır.
Sonuç olarak hipnoemzirme yöntemi anneyi emzirmeye teşvik eden ve süt üretimini arttıran bir
yöntemdir. Yapılan çalışmalarda bu yöntem ile annelerin yaşadıkları rahatlama ve sakinlik sonucunda
anne sütü üretim miktarı ve emzirme sıklığı artmıştır. Hipnoemzrime yönteminin oksitosin masajı
ile birlikte kullanımı anne sütü üretimine etki oranını arttırmıştır. Artan anne sütü üretimi ile birlikte
bebeklerin beslenme miktarı ve sıklığı artarak bebek ölümlerinin nedenlerinden biri olan yetersiz
emzirme oranında azalma görülecektir. Bu yöntem gebe olan ve yeni doğum yapmış her kadın için
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
124
destekleyici, motive edici bir uygulama olması hemşireler tarafından uygulanması ve bu konuda yapılan
çalışmaların artması açısından büyük önem taşımaktadır.
KAYNAKÇA
Aini YN, Hadi RS, Pramono N, Mulyantoro D. (2017). Effect of combination of oxytocin massage and hypnobreastfeeding
on uterine ınvolution and prolactin levels in postpartum mothers. Belitung Nursing Journal,
3(3): 213-20.
Ak, A.Ş. (2006), Avrupa ve Türk-İslam Medeniyetinde Müzikle Tedavi, Tarihi, Gelişimi ve Uygulamaları, İstanbul:
Ötüken Neşriyat
Akyol, A. (2021). Antenatal Dönemde Verilen “Anne Sütü ve Emizrme Eğitiminin ve Postnatal Dönemde Sağlanan
Emzirme Danışmanlığının” Annelerin bebeklerine İlkj 6 Ay Sadece Anne Sütü Verme Durumuna Etkisinin
Araştırılması (Yayınlanmış Tıpta Uzmanlık Tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi Adana Şehir Eğitim
ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği, Adana.
Altıparmak, S. (2021). Hipnoemzirme ve Oksitosin Masajının Primiparlarda Emzirme Motivasyonu, Yetersiz Süt
Algısı, Bağlama ve Uterus İnvolüsyon Sürecine Etkisi. Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya.
American Institute of Health Care Professionals (AIHCP) (2020). American College of Hypnotherapy. Available
from: https://aihcp.net/american-college-of-hypnotherapy/.
Andriana E. (2007). Melahirkan tanpa rasa sakit dengan metode hypnobirthing. Jakarta: Buana Ilmu Populer
Andriani A. (2014). Pengaruh kelas hypno-birthing terhadap kecemasan ıbu hamil di puskesmas rawat ınap kota
yogyakarta. Bandung: UNPAD
APA. American Psychological Association Division 30, the Society of Psychological Hypnosis. [Online] 2019
01/01/2019]; Available from: https://www.apadivisions.org/division-30/about.
Aprillia, Y. (2010). Hipnostetri-Rileks, Nyaman, Dan Aman Saat Hamil Dan Melahirkan. Jakarta: Gagas Media
Arda, D. B. (2018). 0-2 Yaş Çocuklarda Anne Sütü ile Beslenme Süresinin Enfeksiyon Sıklığı Üzerine Etkileri.
Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İstanbul.
Armini, N. W. (2016). Hypnobreastfeeding awali suksesnya ASI Eksklusif. Jurnal Skala Husada, 13(1), 21-29.
Asih Y, Aziza N. (2020). Hypnobreastfeeding to Increase Motivation and Breast Milk Production: A Study. Poltekkes
Tanjungkarang, Doctoral dissertation.
Astin JA, Shapiro SL, Eisenberg DM FK., (2003). Mind-Body Medicine: State Of The Science, Implications For
Practice. J Am Board Fam Pract.16 (2):131–7.
Astuti FP, Windayanti H, Sofiyanti I. (2020). Hypnobreastfeeding dan Motivasi Ibu Menyusui. Indonesian Journal
of Midwifery (IJM), 3(1): 46-50.
Astuti, I. (2013). Determinan pemberian ASI eksklusif pada ibu menyusui. Jurnal Health Quality. (4)1: 60-68.
Auerbach KG, Avery JL. (1979). Relactation and the Premature Infant, pp. 5-18. Report From a Survey, Coloradoi
USA.
Bandler R. (2009) “Trans-formasyon\” İstanbul, Ganj Yayınları, s.19-48.
Baumslag N. (1991). Anne Sütü ile Beslenme Eğilimleri ve Etkileyen Etmenler, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Dergisi, sayı 34, (s. 321-344).
Beevi, Z., Low, W. Y., Hassan, J. (2016). Impact of hypnosis ıntervention in alleviating psychological and physical
symptoms during pregnancy. American Journal of Maternal and Child Health, 1(1), 20–29. doi: https://doi.
org/10.1080/00029157.2015.1063476.
Braid J.Neurohypnology, (1843). or the rationale of nervous sleep considered in relation with animal magnetism.
London . Churchill.
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
125
Burrows, Graham D., Robb O. Stanley. (2015) . “Klinik Hipnoz ve Hipnotik Olgulara Giriş”, Çev. Tuncay Özer,
Çev. Ed. Cenk Kiper, Ed. by. Graham Burrows, Robb Dtanley, Peter Bloom, Klinik Hipnoz. İstanbul, Psikoterapi
ve Hipnoz Derneği.
Bülbül S, Kılınçkaya MF. (2014). 0-2 Yaş Grubu Bebeklerin Anne Sütü ile Beslenme Durumları ve Etkileyen
Faktörler. Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 15(1), (s.15-20).
Ceyhan D, Yiğit TT. (2013). Tıbbi tedavilerde hipnoz uygulamalarının kullanımı ve etkinliği. ADO Klinik Bilimler
Dergisi, 7(2): 1507-16.
Chapman, Robin A. (2006). The Clinical Use of Hypnosis in Cognitive Behaviour Therapy: A Practitioners Casebook,
New York, Springer Pub. Company.
Cox, S. (2006). Breastfeeding with confidence: Panduan untuk belajar menyusui dengan percayadiri (Gracinia,
Penerjemah) Jakarta: Gramedia
Çalık KY, Çetin FC, Erkaya R. (2017) Breastfeeding Practices of Mothers and Influencing Practices. Gümüşhane
University Journal Of Health Sciences , 6(3), (s.80-91).
Çırpanlı, C. (2017). Sezeryan ile Doğum Yapan Annelerin Doğum Sonrası Emzirme Başarısı (Yayınlamış Yüksek
Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
Demirci, J. R., Bare, S., Cohen, S. M., & Bogen, D. L. (2016). Feasibility and acceptability of two complementary
and alternative therapies for perceived insufficient milk in mothers of late preterm and early term infants.
Alternative and Complementary Therapies, 22(5), 196-203.
Dini, P. R., Suwondo, A., Hardjanti, TR., Hadisaputro, S., & Mardiyono, W. M. (2017). The effect of hypnobreastfeeding
and oxytocin massage on breastmilk production in postpartum. Journal of Medical Science and
Clinical Research, 5(10), 28600-28604.
Dönmez, A.Y. (2019). Term Bebeği Olan Ebeveynlerin Anne Sütü Algısının, Sadece Anne Sütü ile Beslenme Süresi
İle İlişkisi. Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi, Sivas.
Durmaz, Ş. (2021). Alerji Tanısı Alan ve Almayan Çocukların Sadece Anne Sütü ve Toplam Anne Sütü Alma
Sürelerinin İncelenmesi (Yayınlamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
Elkins, G.R. et al., (2015). Advancing Research and Practice: e Revised APA Devisin 30 Definition of Hypnosis.
American Journal of Clinical Hypnosis, 57(4): p. 378-385.
Erçin, E. ve Köseoğlu, Z. (2022). Güncel Bilgilerle Laktasyon Dönemi ve Etkileyen Faktörler. İstanbul Sabahattin
Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(2), 94-99
Erickson, Milton, Ernest Rossi (1980). Hypnotherapy: An Exploratory Casebook, New York, Irvington Publishers,
1979.
Ericson M. (1981) Deep hypnosis and its induction. In Rossi (Ed). The collected papers of Milton H Ericson on
Hypnosis: Vol I The nature of hypnosis and suggestion. New York. Irvington; pp: 331-339
Erol, D. (2020). Annelerin Emzirme Öz Yeterlilik Düzeyinin Bebeği Emzirme Devamlılığına Etkisi (Yayınlanmış
Yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi, İstanbul.
Eryılmaz, T. (2022). Gebelere Verilen Hipnoemzirme Felsefesine Dayalı Emzirme Desteğinin Emzirme Öz Yeterlilik
Algısına Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
Fata S, Aluş Tokat M. (2017). Fertilite desteği alan kadınların stresini azaltmada hipnofertilite’nin kullanımı.
DEUHFED, 10(1): 60-6.
Fellows BJ. (1978) The British use of The Barber Suggestibility Scale: Norms, psychometric properties and the
effects of the sex of the subject abd of the experimenter. Br J Psychology; 70: 547-557.
Fleury EAB, Approbato MS, Silva TM, Maia MCS. (2014). Music therapy in stress: Proposal of extension to assisted
reproduction. Journal of Brezilian Assisted Reproduction,18(2): 55-61.
Gerd AT, Bergman S, Dahlgren J, Roswall J, Alm B. (2012). Factors associated with discontinuation of breastfeeding
before 1 month of age. Acta Paediatr, 101(1), (s.55-60).
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
126
Goldstein H, Robert H. (2012) Hypnosis and Pain: No Longer an “Alternative”: Clinical Hypnosis for Pain Control.
Clinical Journal of Pain.
Gökçay G, Neyzi O. (1992). Anne Sütü ile, Beslenmede Sorunlar – II, Anne ile İlgili Güçlüklere Yaklaşım, Sürekli
Tıp Eğitimi Dergisi Cilt 1, Sayı 5, (s. 155-158).
Gökçay, G. Ve Beyazova, U. (Ed). (2017). İlk Beş Yaşta Çocuk Sağlığı İzlemi (1). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri
Gökduman M. (2009). 0-6 Aylık Bebeği Olan Annelerin Anne Sütünü Artımaya Yönelik Geleneksel Uygulamaları,
Aydın.
Gridneva Z., Lai C.T., Rea A., Tie W.J., Ward L.C., Murray K., Hartmann P.E. ve Geddes D.T. (2020). “Human
milk immunomodulatory proteins are related to development of infant body composition during the first
year of lactation”. Pediatric Research, https://doi.org/10.1038/s41390-020-0961-z
Gün İ, Yılmaz M, Şahin H, İnanç N, Aykut M, Günay O, Öztürk A, Çıtıl R, Çiçek B, Ongan D, Tuna Ş. (2009).
Kayseri Melikgazi Eğitim ve Araştırma Bölgesi’nde 0-36 aylık çocuklarda anne sütü alma durumu. Çocuk
Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 52, (s.176-182).
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe
Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T. C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve TÜBİTAK,
Ankara, Türkiye.
Hanum P, Ritonga AR, Pratiwi DP, Wati L, Ningsih RW. (2021). Pengaruh Teknık Hypnobreastfeedıng Terhadap
Pengeluaran Ası Pada Ibu Nıfas. Jurnal Ilmiah Kebidanan Imelda, 7(1): 36-41.
Hanung A, Yuliana D. (2020). Pengaruh Hypnobreastfeedıng Terhadap Produksı Ası Pada Ibu Bayı Usıa<6 Bulan
Dı Kecamatan Sambı. Jurnal Kebidanan, 12(02):194-201.
Herliani Y, Purnamasari WM. (2020). Perbandingan Hypnobreastfeeding Dengan Self Hypnosis Pada Ibu Hamil
Trimester III Terhadap Kecukupan ASI Pada Bayi Di Wilayah Puskesmas Cibeureum Kota Tasikmalaya.
Jurnal BIMTAS: Jurnal Kebidanan Umtas, 4(1): 1-7.
Hill Pd, Hanson KS, Mefford AL. (1994). Mothers of Low Birthweight Infants: Breastfeeding Patterns and Problems,
Journal of Human Lactation, Vol 10, No.3, (pp. 169-76)
Hillervik C. (1991). Studies Perceived breastmilk Insuffiency, A Prospective Study in a Group of Swedish Women,
Acta Paediarica Scandinavica, Supplement 376, (pp. 1-27).
Howard CR, Howard FM, Langhear B, Eberly S. (2003). Randomized clinical trial of pacifier use and bottlefeeding
or cupfeeding and their effect on breastfeeding. Pediatrics. (s. 111, 511- 518). https://www.who.int/
nutrition/topics/exclusive_breastfeeding/en/ (Erişim Tarihi 30.11.2022)
Hutabarat J, Sihombing KP. (2021). The effect of hypnobreastfeeding on ıncreased milk production in breastfeeding
mothers of perlis village, tangkahan durian district, of north sumatera, ındonesia. Global Journal of
Health Science, 13(3): 112-23.
Indriyani D. (2016). Efektıfıtas kombınası hypnobreastfeedıng dan konsumsı blustru terhadap optımalısası produksı
kolostrum pada ıbu postpartum dı rumah sakıt Dr. Soebandı Jember. The Indonesian Journal Of
Health Science , 6 (2): 218-27.
Indriyani, I., Asmuji, A. (2014). Efektifitas Kombinasi hypnobreastfeeding dan konsumsi blustru terhadap optimalisasi
produksi kolustrum pada ibu post partum di RS Dr.Soebandi Jember. Indones J Health Sci, 23(3),
17-21. doi: https://doi.org/10.32528/the.v6i2.141.
Irmak N. (2015). Yapılandırılmış Emzirme Eğitiminin Sadece Anne Sütünü Erken Bırakma Üzerine Etkisi, Uzmanlık
Tezi, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı., (s. 126). İstanbul.
Keskin, A. (2022). Vajinal Doğumda Erken Ten Temasının Emzirme Başarısı ve Emzirme Öz Yeterliliği Üzerine
Etkisi (Yayınlanmış yüksek lisans tezi). Çankırı Karatekin Üniversitesi, Çankırı.
Kızılkaya Beji, N. (2020). Normal Lohusalık Süreci ve Bakım. E. Aslan, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları (3. Baskı)
içinde (s. 445-454). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
127
Ki̇lci̇, Ş., & Sevil, Ü. (2021). Laktasyonu Arttıran Yöntemler: Hipnoemzirme. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi
Dergisi, 37(3), 229-23
Koç, T. (2020). 0-6 Aylık Bebeklerin Anne Sütü ve Beslenme Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi (Yayınlanmış
Tıpta Uzmanlık Tezi). Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi, Diyarbakır.
Kunduracı, M. (2018). İlk Bir Yaşta Anne Sütü ile Beslenme Oranları ve Sadece Anne Sütü İle Beslenmeyi Etkileyen
Faktörler. Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi. İzmir Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İzmir.
Kusmiyati, Y., Wahyuningsih, H. P. (2014). Pengaruh hypnobreastfeeding terhadap kecemasan dan waktu pengeluaran
air susu ibu pada ibu post partum primipara di Yogyakarta. Journal of Health Tec. 10(2), 123-127.
lSSN 0261-4981.
Kuswandi L, Aprilla Y. (2009). Dalam Basic Hypnosis & hypnobirthing workbook - Basic Hypnosis & Hypnobirthing.
Bali, Indonesia: Pro V Clinic (Holistic Health Care), 7-55
Küçükoğlu S, Çelebioğlu A. (2014). Effect of Natural-Feeding Education on Successful Exclusive Breast-Feeding
and Breast-Feeding Self-Efficacy of Low-Birth-Weight Infants. Iranian Journal of Pediatrics. 24(1). (s.49-
56).
Kültürsay N, Bilgen H, Türkyılmaz C, (2018) Sağlıklı Term Bebeğin Beslenmesi Rehberi, Türk Neonatoloji Derneği.
Laily N, Rahman F, Putri AO, Noor MS, Rahayu A, Yulidasari F, Anggraini L, Anhar VY, Sâri AR, Rosadi D, Afifah
A, Azmiannoor M, Bohari B. (2021). Implementation of Hypnobreastfeeding Therapy as an Effort to
Reduce the Incidence of Underweight on Children Aged 0–6 Months. OAMJMS, 9(E): 123-6.
Luna Lactation, Comprehensive care for all phases of breastfeeding. (2011). Resolution and affirmations. Available
from: file:///C:/Users/%C5%9Feyma/Downloads/Jan11.pdf
Masruroh N, Andriani RAD. (2018). Effect of hypno breastfeeding on colostrum ejection onset in primiparous
mothers. 4th International Conference on Public Health Sebelas Maret University , 195.
Medela, Breastfeeding Guide (2021). 15 Affirmations Every Nursing Mom Needs to Hear. Available from: https://
www.medela.us/breastfeeding/articles/breastfeeding-affirmations.
Mete S, Ertuğrul M, Uludağ E. (2015). Bir doğuma hazırlık eğitim programı “doğumda farkındalık”. DEUHFED,
8(2): 131-41.
Müezzinoğlu, Ali E,(2012):Bilinçli Hipnoz: Beş Duyunun Ötesi, İstanbul, Omega Yayınlar.
Napilah IS, Herliani Y, Astiriyani E. (2018). Pengaruh hypnobreastfeeding pada ıbu hamil trimester III terhadap
Kecukupan asi pada bayid di puskesmas kahuripan kecamatan tawang kota tasikmalaya. Sehat Masada,
12(2): 84-93.
National Institute for Health and Care Excellence (UK) (NICE). Maternal and Child Nutrition. 2022.ErişimTarihi:
02.01.2022.Available:https://www.nice.org.uk/guidance/ph11/resources/maternal-and-child-nutrition-
pdf-1996171502533
Niehaus, J., (1999) Investigative Forensic Hypnosis,19-21
Ningsih F, Lestari RM. (2019). Efektifitas kombinasi pijat oksitosin dan hypno breastfeeding terhadap optimalisasi
produksi ASI pada ıbu nifas. Jurnal Surya Medika (JSM), 5(1): 174-87.
Nuratri AE, Dasuki D, Wibowo T. (2017). Hypnobreastfeeding Untuk Keberhasilan Pemberian Asi Eksklusif Di
RS X Yogyakarta. Jurnal Kesehatan “Caring and Enthusiasm”, 55- 61.
Nurindra, Y. (2010). Hypnotherapy fundamental: A journey to the subsconscious world dalam hypnoterapy Fundamental
Workshop. Bandung: Yan Nurindra School of Hypnotism, 1–31.
Ölçer Z, Oskay Ü. (2015). Yüksek riskli gebelerin yaşadığı stresörler ve stresle baş etme yöntemler. Hemşirelikte
Eğitim ve Araştirma Dergisi, 12 (2): 85-92.
Özcan Yüce U, Atik D, Karatepe H, Erdoğan Z, Albayrak Coşar A. (2017). Reiki ve diyabet. Acta Medica Alanya,
1: 49-53.
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
128
Özerkan, Kemal N. (2002): “Hipnoz ve Spor Psikolojisindeki Yeri”, Sporda Sosyal Bilimler II, Ed. H. Can İkizler,
İstanbul, Alfa Yayınları, s. 145-178.
Özerkan, Kemal N.(2012). Bedenin Efendisi Zihin, İstanbul, Zer Kitap.
Özgök, Ayşegül (2013): “Hipnoz ve Anestezi”, Anestezi Dergisi, C.XXI, NoDD. s. 16
Rahmawati A, Prayogi B. (2017). Hypnobreastfeeding untuk Meningkatkan Produksi Asi pada Ibu Menyusui Yang
Bekerja. Research Report, 48-53.
Rainville P, Hofbauer RK, Paus T, Duncan GH, Bushnell MC, Price DD. (1999). Cerebral mechanisms of hypnotic
induction and suggestion. J Cognitive Neurosience ; 11; 1: 110-125.
RCOG (2008). Standards for Maternity Care. Report of a Working Party.June 2008. https://www.rcog.org.uk/
media/wispcst3/wprmaternitystandards2008.pdf (Erişim Tarihi 03.12.2022)
Sağlam NÖ, Bülbül L, Kazancı SY, Hatipoğlu SS. (2018). 24-48 ay arası çocukların anne sütü alımı ve tamamlayıcı
beslenme tercihlerine etki eden faktörler. The Medical Bulletin of Sisli Etfal Hospital. (s.1-8).
Sağlık M. (2019). Emziren Annelerin Süt Yetersizliği Algısının Yönetiminde Yapılandırılmış Eğitim ve İzlemin
Etkinliği. Aydın.
Sari LP, Salimo H, Budihastuti UR. (2019). Hypnobreastfeeding Dapat Menurunkan Kecemasan Pada Ibu Post
Partum. Jurnal Kebidanan dan Kesehatan Tradisional, 4(1): 20-7.
Sari LP, Salimo H, Budihastuti UR. (2017). Optimizing the Combination of Oxytocin Massage and Hypnobreastfeeding
for Breast Milk Production among Post-Partum Mothers. Journal of Maternal and Child Health,
2(1): 20-9.
Sembiring I. (2017). Skripsi efektifitas hypnobreastfeeding pada ibu menyusui dengan kecukupan air susu ibu
pada bayi usia 0–3 bulan di klinik pratama ika medan dan bpm sri armila deli serdang Tahun.
Snyder M, Lindquist R.(2018). Evolution and Use of Complementary Therapies and Integrative Healthcare Practices.
In: Lindquist R, Tracy MF, Synder M (eds). Complementary/alternative Therapies in Nursing, 8th ed.
New York, Springer Publishing Company: 3-18.
Sofiyanti I, Astuti FP, Windayanti H. (2019). Penerapan Hypnobreastfeeding pada Ibu Menyusui. IJM, 2(2): 84-9.
Sofiyanti, I., Astuti, F. P., & Windayanti, H. (2019). Penerapan Hypnobreastfeeding pada Ibu Menyusui. Indonesian
Journal of Midwifery (IJM), 2(2).
Somakcı, P., (2015) Türklerde Müzikle Tedavi. Erciyes Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, 38(445): p. 7-11.
Şensoy, F., & Koçak, D. Y. (2021). Emzi̇rmeyİ Desteklemede Tamamlayici ve Alternati̇F Tip Uygulamalari. 7.
Uluslararasi Kadin Çocuk Sağliği ve Eği̇ti̇mi̇ Kongresi
Şimşek S. (2001). Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesinde Sütü Kısmen ya da Tamamen Kesilmiş Annelerde Relaktasyon
Eğitimi. İstanbul.
T.C. Sağlık Bakanlığı Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği, (2014)
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141027-3.htm
T.C. Sağlık Bakanlığı Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamalarının Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelik,
(2019)
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/03/20190309-2.htm
T.C. Sağlık Bakanlığı Hipnoz Uygulaması Sağlık Alanı Sertifikalı Eğitim Standartları, 2015
https://shgmesdb.saglik.gov.tr/Eklenti/4078/0/hipnoz-uygulamasi-sep-standartlaripdf.pdf
T.C. Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği, 2014
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/02/20140204-2.htm
Taştan K, Set T. (2013). “Bilinçaltının Terapötik Gücü: Hipnoterapi\” Erzurum, Ayhan Ofset Matbaacılık, s.37-45.
12th International İstanbul Scientific Research Congress
on Health Sciences Proceedings Book
129
Teixeira, C., Figueiredo, B., Conde, A., Pacheco, A., Costa, R. (2009). Anxiety and depression during pregnancy in
women and men. Journal of Affective Disorders, 119, 142–148. doi:10.1016/j.jad.2009.03.005.
Tıbbi Hipnoz Derneği (2020). T.C. Sağlık Bakanlığı Onaylı Hipnoz Uygulama Sertifikası Eğitim Programı. Available
from: https://www.tibbihipnozdernegi.org.tr/2018/12/22/t-c-saglik-bakanligi-onayli-hipnoz-uygulama-
sertifikasi/.
UNICEF. The State Of The World’s Children (2019). Children, Food and Nutrition Growing Well in A Changing
World 63- 76.
Uran B. (2011) Hipnozun Kitabı. Ankara, Geliflim Yolculuğu Yayınları.
Uygulayıcı Kitabı. (2018). Ankara: Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_
ergen_db/dokumanlar/yayinlar/Kitaplar/Emzirme_Danismanligi_Uygulayici_Kitabi_2018.pdf (Erişim
Tarihi: 03.01.2023)
Varışoğlu Y, Satılmış İG. (2019). Preterm doğumlarda anne sütü ve anne sütünü artırmaya yönelik alternatif yöntemler.
Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 2(2): 99-113.
Vural O. (2009) \“Gizemli Güç Hipnoz\” Ankara, Elma Yayınları, s.11-53.
WHO (2014). WHA Global Nutrition Targets 2025: Breastfeeding Policy Brief. Http://www.who.int/nutrition/
publications/globaltargets2025.
Wobst AHK.(2007) Hypnosis and surgery: Past, present, and future. Anesth Analg, 104: 1199-1208.
World Health Organization. (1998). Relactation, Review of Recommendations for Practice. Geneva.