Rafiqi A. M. (Yürütücü)
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2025 - 2028
|
Proje Özeti Böceklerde erken modelleme, farklı
hücrelerin ve dokuların nasıl oluştuğunu ve gelişmekte olan organizmalarda
nasıl konumsal olarak organize edildiğini anlamak için kullanılan bir model
olmuştur. Laboratuvarda kolaylıkla kullanılabilir olmaları ve daha az etik
kaygılar içermesi, onları ideal hale getirmektedir. Drosophila model
organizması sayesinde, genlerin nasıl davrandığına ve organizmanın farklı
hücre ve vücut bölümlerini düzenleyen ağlarda nasıl organize olduklarına dair
çok önemli bilgiler elde ettik. Ancak, böcekler oldukça çeşitlidir ve Drosophila’dan
elde edilen sonuçların diğer böceklere ve böcekler dışındaki organizmalara
uygulanması zordur. Burada, böceklerin araştırılma kapsamını, gelişimsel
bağlamda en az çalışılan böcek gruplarından biri olan karıncalara
genişletmeyi hedefliyoruz. Karıncalar, vücut planında, allometri, renk,
şekil, boyut ve en önemlisi sosyal yaşamda modifikasyonlar sergileyen en
morfolojik olarak çeşitli organizmalardan biridir. C. floridanus
karıncaları arasında yapılan son çalışmalar, yeni hücre tipleri, genetik
ifade kalıpları, etkileşimler ve belirgin hücre kaderi planlarının
organizasyonunu ortaya koymuştur. Öte yadan gen düzenleyici ağların bu yeni
morfolojileri nasıl ortaya koyduğu veya bunlara nasıl uyum sağladığı net
değildir. Bu çalışmada, erken embriyogenezde morfolojiden sorumlu olan yüksek
derecede korunmuş iki gen grubu olan Hox ve BMP üzerine odaklanıyoruz.
Embriyogenezinin belirli evrelerinde incelendiğinde, bu yolaklar diğer
böceklerde birbirinden bağımsız hareket ederken, C. floridanus
karıncalarında bağlantılı görünmektedir. Ayrıca, bu etkileşim bazı
omurgalılarda germ hücrelerinin oluşumu ile bağlantılıdır. Bu etkileşimi ve böceklerdeki model oluşumu
üzerindeki etkilerini, ATAC-seq, CUT&RUN ve transkriptomik gibi high-throughput
dizileme teknolojileri kullanarak, gen düzenleyici ağlar seviyesinde
inceleyeceğiz. Bu yaklaşımlar, kromatin erişilebilirliğini (ATAC-seq),
transkripsiyon faktörü bağlanma bölgelerini (CUT&RUN) ve gen ekspresyon
profillerini (transkriptomik) yüksek çözünürlükte haritalamaya olanak
tanıyarak, gen düzenleyici mekanizmaları daha derinlemesine anlamamızı ve
hücresel farklılaşma süreçlerini daha hassas bir şekilde aydınlatmamızı
sağlayacaktır. |