Farklı baş ağrısı tiplerinde qNMR temelli metabolomik profilleme

Baş ağrısı, insan vücudunun hem iç hem de dış ortamdan gelen uyarıların beyne ağrı sinyali göndermesine bağlı oluşan, çok sayıda faktöre bağlı olarak yaşanabilen, genellikle geçici olan yaygın bir ağrı türüdür. Baş ve boyun bölgesindeki kaslar, damar yapıları, kraniyal sinüsler, temporomandibular eklem ve dura mater gibi nosiseptif açıdan duyarlı anatomik yapılar baş ağrılarının temel kaynaklarını oluşturmaktadır. Frontal bölge ile ön ve orta kraniyal fossadan gelen ağrı sinyalleri trigeminal sinir aracılığıyla; oksipital ve servikal bölgelerden iletilenler ise üst servikal sinirler üzerinden beyne taşınmaktadır.

Baş ağrılarının biyokimyasal temelini irdeleyen çalışmalar, özellikle oksidatif stres mekanizmalarının hem gerilim tipi hem de migren tipi baş ağrılarında önemli rol oynadığını göstermektedir. Kronik gerilim tipi baş ağrısı olan bireylerde serum MDA düzeylerinin artışı ve antioksidan enzim aktivitelerindeki değişiklikler, oksidan–antioksidan dengesizliğini desteklemektedir. Benzer biçimde, akut migrenli hastalarda bazı ağır metallerin (kadmiyum, demir, manganez, kurşun) artmış, bazı eser elementlerin (magnezyum, çinko, bakır) azalmış bulunması, migrende oksidatif stres mekanizmalarının tetikleyici olabileceğini düşündürmektedir.

Son yıllarda metabolomik analizler baş ağrısı araştırmalarında ön plana çıkmıştır. Nükleer Manyetik Rezonans (NMR) spektroskopisi, yüksek tekrarlanabilirliği, eşzamanlı çoklu metabolit analizi yapabilme kapasitesi ve görece düşük işletim maliyeti ile metabolik bozuklukların araştırılmasında güçlü bir yöntemdir. Klinik metabolomik uygulamalarında NMR, özellikle doğumsal metabolik hastalıkların tanısında önemli başarılar sağlamış, Türkiye’de yenidoğan idrar taramalarına yönelik çok merkezli çalışmalarda yüksek güvenilirlik göstermiştir.

Kantitatif NMR (qNMR) tekniklerinin geliştirilmesi, biyobelirteç araştırmalarında tek bir metabolit yerine bütüncül metabolik profillerin değerlendirilmesine olanak tanımakta ve gelecekte baş ağrısı patofizyolojisinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Yapılması planlanan çalışmada qNMR aracılığıyla metabolit değişimleri belirlenerek ilgili metabolik yolaklarda olası biyokimyasal düzensizlikler ortaya konulmaya çalışılacaktır. Literatür taramalarında baş ağrısının tanı ve tedavisi için çalışmalar yapılmasına rağmen, özellikle NMR tabanlı metabolomik yaklaşımlar ile baş ağrısı alt tiplerinde metabolik profilleri bütüncül olarak değerlendiren kapsamlı çalışmalara rastlanmamıştır.

Bu nedenle mevcut çalışmamızda, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp ve Nöroloji polikliniğine baş ağrısı şikâyetiyle başvuran hastalarda, proton NMR tabanlı kantitatif metabolomik analiz ile metabolik profillerin ortaya konulması ve tanıda biyobelirteç potansiyeli taşıyan metabolitlerin belirlenmesi hedeflenmiştir.