Ülkemizde Doğal Olarak Yetişen Bazı Ağaç Mantarlarından İmmünomodülatör ve Antikanser Aktivite Gösteren Bileşiklerin İzolasyonları ve Yapılarının Aydınlatılması

Çok eski yıllardan bu yana tıbbi mantarlar, kanseri önleyici ve bağışıklık sisteminin güçlendirici (immunomodüler) olarak kullanıla gelmektedirler. Kuşkusuz bu özellikleri içerdikleri steroid, triterpen ve özellikle sıcak suya geçen polisakkaritler gibi maddelerinden kaynaklanmaktadır. Mantarların modern tıp için önemli ilaç kaynakları potansiyelleri olup olmadıklarını belirlemek için bilim insanları mantar türlerinden izole ettikleri lektinlerin, polisakkaritlerin, polisakkarit-peptitlerin, polisakkarit-protein komplekslerinin, lanosten tipi triterponoidlerin ve fenolik yapılı bileşiklerin antikanser, antioksidan, antitümör, antiviral, antibakteriyal, antifungal, antiinflamatuar, immunomodulatör aktiviteleri ve kolesterol düşürücü etkilerini araştırıp ortaya çıkarmışlardır. Mantarlar çok çeşitli tıbbi aktivitelere sahip olduğundan dolayı, yeni aktif madde izole edilebileceği beklentisi bulunmaktadır. Dünyada olduğu gibi Ülkemizde de çok çeşitli mantar türleri yetişmekte olup bu türleri ülkemiz ekonomisine kazandırmak gerekmektedir.

Bu projede daha önce üzerinde hiçbir araştırma yapılmamış ve Anadolu’da doğal olarak yayılış gösteren ve ticari potansiyeli olan Tricholoma anatolicum, T. focale, T. caligatum ve T. fracticum mantarlarının oda şartlarında petrol eteri, aseton, metanol ve devamında sıcak su ile ekstreleri elde edildi. Elde edilen ekstrelerin fibroblast (L929), akciğer kanseri (H1299) ve meme kanseri (MCF-7) hücre hatları üzerinde sitotoksik aktiviteleri ve antioksidan aktiviteleri belirlendi. Elde edilen veriler ışığında antikanser ve antioksidan aktivitesi yüksek olan mantar ekstreleri fraksiyonlandırıldı ve fraksiyonların antioksidan aktiviteleri DPPH ve ABTS radikal giderim aktivitelerine göre belirlendi. Antioksidan aktiviteleri yüksek çıkan fraksiyonlardan aktivite kontrollü olarak 44 adet madde izole edilip, yapıları aydınlatıldı. Yapıları aydınlatılan maddelerin 16 adeti litaratürde bulunmayıp ilk defa bu proje ile yapıları belirlendi. Projede saflaştırma işlemlerinde kolon kromatgrafisi, ince tabaka kromatografisi ve preparatif recycle HPLC-UV-RI sistemleri ve saf maddelerin yapılarının tayininde NMR teknikleri (1D, 2D), EI-MS, FAB-MS ve HRMS spektroskopik yöntemleri kullanıldı. Ayrıca, saflaştırılan ve yapıları tayin edilen bileşiklerin sitotoksik ve antioksidan aktiviteleri incelendi.

Projeye konu olan mantarlardan elde edilen maddelerin bazılarının 50 μM’ın altında sitotoksik aktivite gösterdiği tespit edildi. Proje sonuçları bu mantarların ülkemiz ekonomisine katma değer sağlayabileceği beklenentisini arttırmaktadır.